Nگیربکس چیست و انواع آن در خودرو ها کدامند؟ + نحوه کارکرد

گیربکس در تمام خودرو ها و برخی ابزار صنعتی همچون ابزارآلات تراشکاری وجود دارد اما در این مطلب به صورت اختصاصی به گیربکس خودروها و انواع آن خواهیم پرداخت تا با اهمیت گیربکس و نحوه کار آن آشنا شوید.

گیربکس چیست؟

گیربکس که در انگلیسی Gearbox و درفارسی جعبه دنده نامیده می شود، یکی از قطعات حیاتی در اکثر خودروهایی است که موتور احتراق با بنزین یا گازوئیل دارند.

اگر بخواهیم ساده بگویم که گیربکس چیست، باید اینطور گفت که وظیفه گیربکس انتقال قدرت موتور به چرخ های خودرو است و این کار را با تبدیل نیروی موتور به گشتاور و سپس انتقال آن به چرخ ها انجام می دهد.

گیربکس ها از ترکیب چرخ دنده های مخلتف که بر روی هم سوار شده اند ساخته می شوند. این چرخ دنده ها می توانند با قرار گرفتن به نحو های مختلف در کنار هم، سرعت و قدرت چرخش چرخ های خودرو را تغییر دهند. حال این که چگونه این چرخ دنده ها کنار هم قرار گیرند توسط راننده با تغییر دنده خودرو یا توسط سیستم هوشمند خودرو انجام میشود.

گیربکس چطور کار می‌کند؟

موتور خودرو با سرعت چرخش بالایی کار می‌کند که معمولاً برحسب دور در دقیقه (RPM) اندازه‌گیری می‌شود و می‌تواند به ۶۵۰۰ دور یا بیشتر برسد. اما این سرعت بالا برای رانندگی معمول مناسب نیست. اینجاست که گیربکس وارد عمل می‌شود.

همانطور که ذکر کردیم، گیربکس شامل مجموعه‌ای از چرخ‌دنده‌هاست و از یک طرف به میل‌لنگ موتور و از طرف دیگر به میل‌گردان (driveshaft) خودرو وصل شده است. چرخ‌دنده‌های بزرگ‌تر دور موتور را کاهش می‌دهند و چرخ‌دنده‌های کوچک‌تر آن را افزایش می‌دهند.

تعویض دنده بین دنده‌های بالا و پایین، قدرت موتور را برای شرایط مختلف تنظیم می‌کند. دنده‌های پایین گشتاور و قدرت بیشتری برای حرکت از حالت ایستاده یا رانندگی در سربالایی فراهم می‌کنند. دنده‌های بالا به چرخ‌ها اجازه می‌دهند سریع‌تر بچرخند و در عین حال فشار کمتری به موتور وارد شود. به عبارتی جعبه‌دنده کمک می‌کند موتور همیشه در محدوده کارکرد مناسب باقی بماند.

انواع گیربکس کدام است؟

در جدول زیر گیربکس های مختلف را با یکدیگر مقایسه کرده ایم:

در ادامه برخی از گیربکس هایی که در جدول بالا توضیح دادیم را با دقت بیشتری شرح خواهیم داد.

جعبه‌دنده دستی (Manual)

گیربکس دستی که امروزه در ۹۰ درصد خودرو های ایرانی شاهد آن هستیم با یک اهرم دنده و کلاچ کار میکند. راننده با فشردن کلاچ و تکان دادن اهرم می تواند چرخ دنده های گیربکس را به گونه ای کنار هم قرار دهد تا سرعت چرخ هارا کنترل نماید.

در صورتی که تغییر دنده به‌درستی انجام شود، شتاب‌گیری روانی اتفاق می‌افتد. اما برای استفاده صحیح از جعبه‌دنده دستی، نیاز به مهارت و تجربه وجود دارد. در غیر این صورت ممکن است دنده‌ها صدا دهند یا موتور خاموش شود.

گیربکس دستی هوشمند (IMT)

این نوع گیربکس ترکیبی از گیربکس دستی و اتوماتیک است. در آن پدال کلاچ وجود ندارد و با استفاده از سنسورها و عملگرهای الکترونیکی، سیستم کلاچ به‌صورت خودکار مدیریت می‌شود. راننده همچنان با استفاده از اهرم دنده را عوض می کند اما نیازی به استفاده از کلاچ ندارد.

جعبه‌دنده اتوماتیک (Automatic)

گیربکس اتوماتیک به کمک سیستم‌های هیدرولیکی و چرخ‌دنده‌های خاص، دنده مناسب را بدون دخالت راننده انتخاب می‌کند. راننده فقط باید پدال گاز و ترمز را کنترل کند.

جعبه‌دنده دستی اتوماتیک AMT

مشابه گیربکس دستی است اما با موتورهای برقی عملیات کلاچ و تعویض دنده را انجام می‌دهد. برخی از خودرو های داخلی مثل پراید اتوماتیک از این نوع گیربکس استفاده می کنند.

گیربکس CVT

به جای چرخ‌دنده‌های سنتی، از تسمه در این گیبرکس ها استفاده میشود که می تواند بدون وقفه قدرت را منتقل می‌کند.

دو کلاچه DCT

دارای دو کلاچ جداگانه برای دنده‌های زوج و فرد است که تعویض دنده را بسیار سریع می‌کند.

اجزای اصلی گیربکس ها

• شفت محرک
• شفت اصلی
• چرخ دنده ها
• بلبرینگ
• چنگال دنده

سوالات متداول

 آیا می‌توان بدون گیربکس رانندگی کرد؟

از نظر فنی، بله. خودرو می‌تواند بدون گیربکس هم حرکت کند اما امکان تغیر در گشتارو و سرعت چرخش لاستیک ها وجود ندارد.

 از کجا بفهمم گیربکس ماشین خراب شده است؟

اگر گیربکس خودرو دچار مشکل شود، باید به نشانه‌هایی مانند نشتی روغن گیربکس، بوی سوختگی، صدای غیرعادی، روشن شدن چراغ موتور، لرزش هنگام رانندگی و… توجه کنید. در چنین شرایطی حتماً خودرو را به یک تعمیرکار حرفه‌ای نشان دهید.

سخن پایانی

مجموعه امداد خودرو زنجان از کارشناسان و تعمیرکاران متخصصی تشکیل شده است که اطلاعات کاملی درباره گیربکس أنواع خودرو ها را دارند. اگر دوست دارید تا اطلاعات بیشتری در این زمینه کسب کنید کافیست سوال خود را از طریق قسمت نظرات برای ما ارسال کنید تا کارشناس تعمیر گیربکس در سریع ترین زمان ممکن به سوال شما پاسخ بدهند.